De zorgplicht is een van de belangrijkste begrippen in de Wet op het financieel toezicht. Als financieel adviseur ben je wettelijk verplicht om de belangen van je klant centraal te stellen. Dit klinkt vanzelfsprekend, maar de praktische invulling is complex en komt uitgebreid aan bod in het WFT-examen.
Wat is de zorgplicht?
De zorgplicht is de wettelijke verplichting voor financieel dienstverleners om zorgvuldig om te gaan met de belangen van hun klanten. De zorgplicht is vastgelegd in de Wft en wordt nader uitgewerkt in het Besluit Gedragstoezicht financiele ondernemingen (Bgfo).
De kern: een financieel adviseur moet handelen in het belang van de klant en mag geen producten adviseren die niet passen bij de situatie, doelen en risicobereidheid van die klant. De AFM toetst actief of financiele instellingen aan de zorgplicht voldoen.
Ken-je-klant (KYC)
Een essentieel onderdeel van de zorgplicht is het ken-je-klant-principe (Know Your Customer). Voordat je een klant kunt adviseren, moet je voldoende informatie verzamelen over:
Financiele positie: inkomen, vermogen, schulden, vaste lasten. Kennis en ervaring: wat weet de klant al over het product? Doelstellingen: wat wil de klant bereiken? Risicobereidheid: hoeveel risico kan en wil de klant nemen?
Op basis van deze informatie stel je een klantprofiel op. Het advies moet aansluiten bij dit profiel. Als een klant een product wil dat niet past bij zijn profiel, moet je dit actief afraden en vastleggen.
Klantbelang centraal
Klantbelang centraal is het leidende principe van de AFM. Het betekent dat financiele instellingen bij elke beslissing het belang van de klant voorop moeten stellen. Dit geldt voor:
Productontwikkeling: producten moeten aantoonbaar in het belang van de doelgroep zijn. Advies: het advies moet passen bij de klant, niet bij de provisie of omzetdoelstelling. Nazorg: ook na het afsluiten van een product moet de adviseur de klant actief informeren over relevante wijzigingen.
Het provisieverbod (sinds 2013) op complexe producten is een direct gevolg van het principe klantbelang centraal. Het voorkomt dat adviseurs producten adviseren omdat ze er de hoogste provisie op krijgen.
Gevolgen van schending
Schending van de zorgplicht kan ernstige gevolgen hebben. De AFM kan boetes opleggen, een aanwijzing geven of in het uiterste geval de vergunning intrekken.
Daarnaast kan een klant civielrechtelijk schadevergoeding eisen als hij schade lijdt door onzorgvuldig advies. De bewijslast ligt bij de adviseur: je moet kunnen aantonen dat je zorgvuldig hebt gehandeld.
In het WFT-examen komen regelmatig casusvragen over de zorgplicht. Je moet kunnen herkennen wanneer de zorgplicht wordt geschonden en welke stappen je als adviseur moet nemen.